[ جلد دوم ] [ دنبالهء كتاب نخست ] بسم الله الرحمن الرحيم [ 1 ] باب چهارم از كتاب نخستين دربارهء ديه‌ها و شهرهاى بزرگ و كوچك و همهء اجتماعات شهرنشينى و كيفيات و احوالى كه در آنها روى ميدهد و اين باب داراى مقدمات و لواحقى است فصل نخستين در اينكه دولتها پيش از بوجود آمدن شهرهاى بزرگ و كوچك تشكيل مىيابند و تأسيس شهرهاى كوچك و بزرگ پس از پديد آمدن پادشاهى است و شرح آن اين است كه ساختمان كردن شهرها و بنيان نهادن خانه‌ها بىگمان از انگيزه‌ها و تمايلات شهرنشينى است كه تجمل خواهى و ناز و نعمت و سكون و آرامش موجب بنيان گذارى آنها مىشود ، چنان كه در پيش ياد كرديم و اين وضع پس از مرحلهء باديه‌نشينى و انگيزه‌ها و تمايلات آن است . و ديگر آنكه شهرها و پايتختها داراى هياكل [ 2 ] و ساختمانهاى عظيم و عمارات با شكوه هستند و آنها را براى عموم بنيان مىنهند نه مخصوص افراد ويژه‌اى ، و از اين رو بنيان نهادن چنين بناهاى عظيمى ناچار بايد به همدستى گروههاى بزرگ و همكارى جمعيت‌هاى بسيارى صورت پذيرد و از امور ضرورى مردم بشمار نميرود كه مورد نياز همگان

--> [ 1 - ) ] از نسخهء « ينى » . در چاپهاى مصر و بيروت نيست . [ 2 - ) ] هياكل جمع هيكل بمعانى بسيارى آمده همچون ، بناى بلند و كليساى مسيحيان كه در اينجا مراد معنى نخست است . رجوع شود به منتهى الارب و اقرب الموارد .